این کوچلو را ببین ! چطور داره نگاه  مامانش (شاید هم باباش )میکند!!!

این یعنی مشاهده ؟ ...

- نه! .

حالا این یکی چی؟

 

این را شاید بنوعی مشاهده بنامیم ولی هنوز هم تا مقصد ما که یک توجه تمام و کمال  به اطرافمان است فاصله زیادی  دارد.

در توجه  کودک چون تجربه کمی پشت آن  است نهایتا در سطح تقلید متوقف میشود ولی اگر همراه  این مشاهده ساده  تجربه غنی و سابقه بیشتری نهادینه شود  واکنش او  از سطح احساس به مرحله عمیق تر و پایدار تر ی به نام "رفتار هوشمندانه"  که مورد نظر این نوشته است ارتقا می یابد. 

 برای وصف مشاهده گر خوب گفتیم که  باید   نگاه کردن هدفمند را بدانیم و این  منظور فقط با دو چشم نیست بلکه استفاده   از همه  وجود و اندام مانند گوش و دست و زبان و تجربه   است.در این نگاه کردن و مشاهده  "حرف دل "  را  و منطق عقل را هم  باید شنید و گوش داد.

بطور خلاصه اگر بخواهیم یک مشاهده گر خوب باشیم میشود گفت:

  هم نگاه کنیم و هم  برای ثبت چیزهای زیبا ودقت در آنها حتما یادداشت  و مستند کنیم.زیبایی های اطراف خود را با نوشته, نقاشی یا نت موسیقی  و یا حتی با  نقشی در فرش یا بیانی زیبا  در یک کلاس و ... تزییین داده و به مرحله عمل در آوریم.

مشاهده گر خوب با حیا و حرمت گذار است.  حریم ها را محترم بداریم  و محدوده نگهداریم . نه تنها به انسانهای اطراف خودمان بلکه به طبیعت و موجودات چه ریز و درشتش  و محیط اطراف مان .گیاه و دشت ودریا و هر چه در این عالم است مثل ما حق و حقوقی دارند با نگاه بد به آنها  حرمت شکن نشویم.

نشان دهیم مشاهده گر خوبی هستیم و میدانیم کجا نباید سرک بکشیم و کی و چه زمان نباید گوش به حرف این و آنی بدهیم که ارزش شنیدن و یا نگاه کردن ندارند و یا اگر دارد ربطی به ما ندارد . 

بر عکس اگر نکته و یا درس و  کلام پخته و رسا و یا نشانه و سیگنالی  دیدیم  فارغ از اینکه  از بچه است یا دیوانه و یا استاد  و یا دانش آموز یا از افتادن یک برگ یا پرواز یک پرنده و یا ...همینکه درسی در آن است  که به ما  هم ربط پیدا میکند  آنرا بقاپیم و ارج بگذاریم.

در اندام و حرکات دست و پا و چهره دوست و یا حتی  دشمن و حرف زدنش و بیان احساس و رفتارش  بی تفاوت نباشیم . مخصوصا در مورد عزیزان و آنهایی که حقی بر ما دارند خوب نگاه کنیم شاید دردی پنهان دارند و یا نیازی ناگفته که از ما بر میاید و یا شادی و خوشحالی که دوست دارد ما هم شریکش باشیم.

نه تنها در حال فرزند و همسر و دوست که با هر کس قصد مراوده  و نزدیکی به ما را دارد تامل کنیم و از زبان بدنش و زبان گفتارش به راحتی خیلی چیزها  بفهمیم.

 مشاهده خوب نه فقط در مواحهه با خوبان است بلکه برای حفظ ایمنی و مراقبت از خودمان هم مهم است.مواظب بد سرشتان هم  باشیم. خوب بودن  به معنی ساده لوح بودن و گیج و دور از گود بودن نیست.از دیو صفتان و آدم های همیشه تلخ و یا سلطه گر و زور گو و نیز آنهایی که قصد سو استفاده یا بهره برداری مغرضانه  از ما دارند دوری کنیم و ترفند مقابله با آنها را فرا گیریم.

در هر موضوع مشاهده گر خوب کسی است که چه در  خوردن و چه در حرف زدن و شنیدن و تامل به اطرافش هم توجه میکند و هم می داند کجا کدام کار درست است و  ...نهایتا بسیار فرصت طلب می باشد.

تقویت هوش اجتماعی و دانستن مهارت های مختلف زندگی میتواند هر کدام از ما را به این مهارت بیشتر نزدیک کند.

همانطور که در عکس میمونها دیدیم حیوانات مشاهده را از والدین و محیط   یاد میگیرند. اما تفاوتی که بین ما و آنها ست این است که آنها در محدوده قالب ها و کیت های نهادهای شده در خلقتشان  فقط توان یادگیری و  تقلیددارند .آنها مشاهده میکنند اما قدرت تجزیه و  تحلیل و رجوع به گنجینه دانشی و تجربیات نهاده شده در مغز خود را ندارند .

این فقط انسان است که توانایی فکر کردن  در حد مشاهده انسانی رادارد و  فقط اوست که قادر است از گنجینه تجربیاتی که از قدیم تا کنون در مغز او همراه آورده شده  و در اختیار او قرار میگیرد بهره گیرد.

مشاهده گر خوب نه تنها در زندگی فردی بلکه در زندگی اجتماعی بی تفاوت نیست.سیگنال ها را دقت میکند.در مورد اخبار و شنیده های هر روزه حتما به روز وپیگیر است  .

 یک مثال ساده برای  این روزها که بحث مذاکرات هسته ای مطرح  است میشود زد این است که  کافی است  به شکل دایره ای " میز مذاکره " خوب دقت کنیم   و این سئوال را از خود کنیم "  چرا اینبار شکل میز با  مذاکرات مسکو متفاوت است؟."مثلا با خود بگوییم :"آیا می توان  ارتباطی بین نیت مذاکره کنندگان با یکدیگر و سیگنال  چیدمان "میز"  باشد؟"

آیا " گرد بودن  میز "و " مثبت بودن "حرفها ومذاکرات با هم رابطه ای دارند؟" یا بر عکس  "مستطیل"  و "مربع" و "بیضی "و یا شکل های دیگر چیدمان میز ممکن است به معنی اعلام سلطه و زورگویی یک یا دو طرف و نوعی تحمیل شرایط  و یا بیان گفتمان خاصی قبل از شروع مباحث باشد؟( http://www.tabnak.ir تاریخ 29 خرداد91)

آیا به راستی در  کلاس درس و یا بحث های گروهی و یا حتی در خانه و دکور منزلمان و در ارتباط بین ما و دیگران نوع میز ومبلمان و  شکل چیدن  آن و جهت نور و رنگ سبز و زرد و یا نوع پارچه و... فلان و فلان  در مثبت و منفی حرف زدن های ما و ارتباط ما با دیگران  نقشی ندارند؟. 

اینکه کسانی به صورت گروهی به منزل ما بیایند ,  از نوع کلام آنهاو  تعامل و حرکات و نشستن و برخاستش های اونها  نمیتوانیم شناخت بیشتری ازشان کسب کنیم؟ 

و ...خلاصه مشاهده گر خوب به هر چیز اطرافش  دقیق شده و بی تفاوت نیست.مرتب در  تفکر است و هر حرفی را سیگنال و علامت می بیند که باید رفتارش را  چه در حوزه اقتصاد و یا فردی و خانوادگی و اجتماعی بر اساس آن تنظیم و متعادل نماید .

نگاه کردن و هوشمندانه زیستن به ما قدرتی می دهد تا زندگی را نه  فقط بر مبنای طول و اعداد آن بلکه بر اساس  کیفیت خوب آن بهتر بفهمیم و از آن لذت ببریم. 

اینک که در آستانه فصل بهاریم باز هم نوعی دیگر از جاذبه ها و بازی های  طبیعت در حال اجرا هستند . از فرصت استفاده نماییم و با مشاهده دقیق در شکوفه ها و نم نم باران بهاری و یا نسیم بازیگوشش و گاه تار و روشن شدن ها و هزاران علامت و سیگنال  آن جان تازه ای بیابیم .

  با دقت و توجه در دگرگونی ها و بالا و پایین رفتن های روز مره  حیات وتلخ و شیرین های لحظات , درسها و معنا های بسیاری برای توجیه رنجها و غمها یمان و نیز  شاد و شیرین تر کردن زندگی کشف کنیم و قدر آنها را بدانیم و ...