این بحث بصورت آکادمیک  در مجموعه مفاهیم "ارتباطات "دارای جنبه های مختلف و گسترده ای است که هر کدام اصطلاحات خاص خود را دارند .اما  به لحاظ اهمیتی که دارد  سعی می کنم بصورت ساده تر که برای همه مان قابل استفاده باشد بیان گردد.

معلوم است که در هر ارتباطی حداقل دو طرف وجود  دارد.یکنفر که جرفی را می زندیا کار و رفتاری  می کند که به او "فرستنده پیام " می گویند و طرف مقابلش که آن حرف یا رفتار متوجه اوست که گیرنده می باشد.

 اما هر پیامی قبل از اینکه به زبان یا رفتار در بیاید لازم است در مغز حلاجی شود و از میان هزاران پرونده و پوشه ای که درذهن هر کس هست جستجوشود تا مناسب ترین "کد" انتخاب و برای آن اعلام گردد.

ذهن طرف گیرنده هم در مقابل باید عکس همین کار را انجام دهد. یعنی آن پیام را به بایگانی مغزش ببرد و از میان صدها کد مربوطه آنرا بازگشایی کند تا بهترین فهم را از آن پیام بگیردو همه این اعمال کاملا غیر ارادی و نهادینه شده صورت می گیرد.

اینگونه است که تمامی رابطه ها   بر مبنای همین "کد  "ها و "رمز" هایی است که در ذهن نوشته  یا باز گشایی می گردند.

نمونه کد گفتاری:

می پرسی ساعت چند است؟ شما منظورتان از نظر زمان است که :"الان چه وقت است؟". اگر او جواب درست را بدهدو بگوید الان ساعت ...است  ارتباط به درستی ادامه می یابد.

 ولی اگر  او در جواب بگوید:" ساعتم  ده هزار تومان است " معنی اش این است که  او کد و رمز را چیز دیگری می داند به این ترتیب که :

 کدی را که ذهن شما برای" ساعت چند است ؟"در نظر داشته در مجموعه ای که در مخزن اطلاعات مغز قرار دارد, با عدد فرضی , 200 مشخص شده است ولی گیرنده وآنکه طرف شماست از میان مجموعه کدها, عدد 201 را استفاده می کند.در اینجا چون هدف فرستنده با گیرنده در انتخاب کدها یکی نیست  به این می گویند بد فهمی یا سوئ تفاهم!

نمونه رفتاری :

وقتی که برای سلام " دستم را   به سوی طرف مقابلم می برم"  او هم باید معنای این "کد "را طوری بفهمد که ذهن من قرار داده است  :مثلا قصد من ابراز صمیمیت و ادب است .

اما ممکن است  در مجلسی دیگر و   با" همین ذهنیت " که گفتیم برای عرض سلام و ادب و احترام دستم را جلو ببرم( فرض کنیم  کد 400 به معنای مهربانی  باشد و انتخاب کنم ) و طرف مقابل رفتار مرا   به شکل دیگر معنا کند(کد 402 به معنای فرضی :"مواظب باش ") و دستش را عقب بکشد.

 اما چرا چنین اشتباه هایی مدام اتفاق می افتد ؟

زیرا اغلب فکر می کنیم وقتی  این "رمز" برای من شناخته شده است پس بقیه هم حتما همینطور باید آنرا بفهمند و اگر نمی فهمند حتما آنها مشکلی دارند..

تجربه افراد  و آموزش ها و تربیت های مختلف در همان مثال نشان داده است که   همیشه  دستی که موقع سلام بسوی دیگری  دراز می شود معنایش  صمیمیت و عرض ادب نبوده است. 

شناخت کد های ارتباطی بسیار جدی و مهم هستند.صفحات روزنامه ها و اخبار و حوادث زندگی با کمی دقت پر است از این "کج فهمی ها"!!

عدم توجه به کد های ارتباطی از نظر فردی و اجتماعی چه موقع مشکل آفرین است؟

نمونه :

درایران گاهی در  خیابان و میان جمعیتی که در حال حرکت هستیم اگر کودک دو سه ساله ای را در بغل پدر یا مادرش ببینیم که شیرین و نمکی است ممکن است جذبش بشیم و بخواهیم با او خوش و بشی کنیم.

در اینجا رمز و کدی  که من (به عنوان فرستنده پیام ) برای پدر و مادر او  می فرستم کاملا برای آنها  قابل فهم است و با توجه به شرایط سنی و موقعیت من احتمالا آنرا  به همان صورت که انتظار دارم باز می کنند . ارتباط موقتی برقرار و به خیر و خوشی پایان می یابد.

اما اگربا همین ذهنیت با کودک مشابهی در یکی از کشورهای خارجی بخواهم خوش و بش کنم با اینکه همان  کد را استفاده می نمایم  معلوم نیست والدین او یا پلیس آنجا  همین گونه آن کد را باز گشایی کند! .

چه بسا ممکن است آنجا  این کد را به عنوان کودک آزاری یا چیزی بدتر از آن تلقی کرده  و  مرا به درد سر بیندازند و  به خاطر یک ارتباط بی مورد کلی گرفتاری های دیگر.

از این مورد ها خیلی می شود گفت

نه تنها در میان مردم کشور های مختلف این کد ها معنای گوناگون  می دهد بلکه در میان دو نفر , دو خانواده , دو فامیل  و حتی در زمان ها ,شرایط,موقعیت های گوناگون بین دو نفر نیز معنای ظاهری یک حرف می تواند با کد های متفاوتی در ذهن ترسیم شود.

به همین خاطر اهمیت دادن به فهم این کد ها  بسیار جدی است.

یک مثال مرسوم بین زن و شوهر ها که اغلب اختلاف بر انگیز است کد معروف "دوست داشتن "است.

هر دو تازه ازدواج کرده اند و هر دو هم اعلام می کنند که ما هر دو یکدیگر را دوست داریم .

اما یکنفر" دوست داشتن" را اینطور کدگزاری کرده است که : "وقتی کسی دیگری را دوست دارد باید کامل در اختیارمعشوق  باشد ودیگر  مال خودش نباشد " در این جا برای راحتی فرض کنیم این کد عدد 500 است.

همسرش هم مدام گفته که من "ترا دوست دارم "اما او از کد 501 استفاده کرده که می گوید :" وقتی کسی دیگری را دوست دارد به این معناست که  باید طرفین با حفظ احترام به هم ,تحمل باور ها و اعتقادات یکدیگر را با سعه صدر داشته باشند.

در اینجا می بینیم که هر دو واقعا صمیمانه حرف می زنند و هیچکدام از طرفین قصد دروغ و یا نیرنگ ندارند ولی تفسیرشان از "دوست داشتن "دو چیز متفاوت است.

در نمونه های رفتاری هم مثال   بسیار است:

خانم به آقا می گوید :" سر راه اومدی مقداری سیب زمینی بگیر".( مقداری در ذهن او یعنی یک کیلو ) و آقا هم با خرسندی وشادی همینکار را می کند و موقع برگشت از سر کار با خوشحالی از اینکه دارد کمکی می کند ,5  کیلو سیب زمینی می خرد وبه خانه میاید ( کد مقداری برای آقا یعنی کمتر از 10 کیلواست  )

به محض آمدن آقا به خانه صدای خانم بلند می شود که :"چرا  این همه سیب زمینی خریدی ؟ من گفتم مقداریی نه اینکه این همه ! حالا اینها را کجا جا بدهم ؟ "و...

یک مفهوم بظاهر واحد ولی دو کد گوناگون .این ها ریشه بسیاری از بگو و مگوهای داخل خانه بین همسران  با هم یا پدرو مادر با فرزندان و یا ...است.

  نمی خواهم در مورد عوامل مزاحم و سایر علت هایی که این ارتباط ها را تشدید یا مختل می کند بیشتر بگویم .بحث  اگر به دست من باشد خیلی طولانی خواهد شد و بقول معروف که این روزها رایج است می خواهم در ادامه " توپ را به زمین شما بیاندازم " تا  تمرینی بکنیم و ببینیم چقدر یک وازه یا یک علامت می تواندکد هاو  معانی متفاوت ودر نتیجه رفتارهای متضادی  را باعث گردد :

کدها و رمز های زیر را در ذهنتان چگونه می بندید وچگونه  آنها را باز گشایی می کنید؟

1------عسل تلخ است اگر شیرین نباشد.

  "عسل" در اینجاو  در ذهن ما چطور باز می شود و چه تعبیر می کنید؟

"شیرین "را چطور می فهمیم؟

جمله بالا چرا بی ربط است ؟

جمله بالا چرا با ربط است ؟

2------جیک جیک  گنچشک 

 آنطور که معروف است گنجشک ها موقع مستی اینرا می خوانند ؟

یا موفع غم و ناراحتی ؟

یا زمانی که گرسنه شون هست؟

 یا ...

 

3-- فلانی زنی "لوند" است.کد لوند :

جزو رمز های  زشت ذهنی است  .

 کلمه ای معمولی و زیبا و جزیی از خصوصیت یک زن طبیعی است که برای همسرش لازم است.

کد شاعرانه ایست ولی برای زن ایرانی خوب نیست.

4---عصبانیت  و تلخی  یک مرد در رفتار با همسرش  احتمالا :

-نوعی تنفر از همسر را بیان می کند ؟

 نوعی اظهار محبت است ؟

تقاضای توجه دارد؟

یا ...

5----وقتی خانمی به همسرش می گوید: فلانی چه" مبل و صندلی "گران قیمتی خریده !!" !

فکر می کنید مرد به عنوان همسر "کد "مربوط به "مبل گران "را چگونه در ذهنش  بازگشایی می کند؟

خوش به حالشون؟

به من چه مربوطه؟

خانم می خواهد مرا تحقیر کند؟

یا...

6-در قصه شنگول و منگول چرا "گرگ کلک باز  "با "مادر مهربان "برای بچه ها قابل تشخیص نشدند؟

کدی که مادر بزها گفته بود زیاد دقیق انتخاب نشده بود.

بچه ها خوب آموزش ندیده بودند؟

 گرگ ها هکر های ماهری هستند و توانستند کد را بدزدند؟

یا ...

-7--وقتی دکتر به کسی می گوید:" قسمتی از رگ قلب ات  گرفته " شما فکر می کنید کد "گرفتگی رگ قلب " برای آن بیمار چگونه باید فهمیده شود؟

او  بزودی از کار افتاده و ...می شود؟ 

کدی  معمولی است و بی معنا است ؟

کدی خیلی منفی و نشاندهنده آنست که  او چاق و کم تحرک است؟

این یک هشدار مثبت است که او باید روش زندگیش را تغییر دهد؟

 یا...؟

و ...

در فرصتی دیگر باز این صحبت را ادامه می دهیم و جوابی برای سئوال هایی مانند اینکه :

پارازیت ها و مزاحمت ها در ارتباط  بین دونفر چگونه موجب بهم خوردن یک رابطه صحیح می شوند.؟

سیگنال ها در رفتار یعنی چه و چه تفاوتی با کد ها دارند؟

چطور بفهمیم  کدی را  که برای کسی فرستاده ایم بهمان صورت فهمیده شده است و نه چیز دیگر؟  

و نهایت اینکه تقویت "هوش اجتماعی" در درک این قسمت از صحنه های ارتباطی تا چه خد موثر است ؟

...